khai-niem · mức tin A · v0.5
Chủ thể & Phương tiện
Một câu: Cái nào dẫn dắt, chi phối thì là chủ thể. Cái bị dẫn dắt, bị chi phối thì là phương tiện. Nhầm hai cái này thì mình chạy nhầm chỗ.
1. Định nghĩa
Trong con người mình (và trong mọi mối quan hệ) có hai vai: chủ thể và phương tiện.
- Chủ thể: cái quyết định, dẫn dắt, chi phối hành động.
- Phương tiện: cái được dùng, hoặc cái bị chi phối, chạy theo.
Cùng một thứ có thể là chủ thể với người này và phương tiện với người kia. Muốn biết nó là gì thì nhìn ai đang chi phối ai, không nhìn tên gọi của thứ đó.
2. Công thức nhận diện
Chủ thể = cái đang quyết định hành vi. Phương tiện = cái được dùng khi cần, bỏ được khi không cần.
Ba câu tự hỏi:
- Ai/cái gì đang quyết định việc mình làm? (mình, hay hoàn cảnh, cảm xúc, một món đồ, một người)
- Mình dùng được và bỏ được nó không? Cần thì dùng, không cần thì thôi, và không thấy thiếu: nó là phương tiện. Không có nó là không chịu được: nó đang làm chủ mình.
- Mình còn sợ hay còn mê nó không? Còn sợ hoặc còn mê cái gì, thì cái đó vẫn đang làm chủ mình. Hai chiều đều tính: sợ không dám đụng, và nghiện không bỏ được, đều là bị nó chi phối.
3. Sáu lớp trong con người, từ ngoài vào trong
Bài giảng chia bản thể con người thành 6 lớp. Mình chọn lớp nào làm chủ thì các lớp ngoài nó thành phương tiện.
| Lớp | Là gì | Khi nó làm chủ mình |
|---|---|---|
| 1. Cảnh | Mọi thứ bên ngoài tác động làm mình vui buồn | Mình hành động theo cảnh (hoàn cảnh, đồ vật, ngày giờ, người khác) |
| 2. Cảm xúc | Giận, thất vọng, tự ái… | Hành vi do cảm xúc quyết định, không do mình |
| 3. Tâm thức | Cái muốn, cách nghĩ, thói quen làm | Cái muốn quyết định hành vi trong nhiều năm; đổi cái muốn thì hành vi đổi ngay |
| 4. Tiềm thức | Chứa các "hạt giống" để thay đổi những lớp ngoài | Mình không tin mình có, nên đi tìm ở ngoài |
| 5. Linh hồn thuần khiết | Quy luật: dùng để soi chiếu lên các lớp còn lại | (Không phải chủ thể thật; là thước soi) |
| 6. Linh hồn tỉnh thức | Đứng xa nhìn vào, thấy sự thật | (Chủ thể thật) |
Người lấy tỉnh thức làm chủ thì cảm xúc thành phương tiện. Mình có quyền dùng mọi cảnh và có quyền từ chối mọi cảnh. Mình có quyền chửi, quyền yên lặng, quyền vui; điều kiện là động cơ phải tốt.
4. Hệ quả
- Nhầm chủ thể với phương tiện thì sinh ra mê; mê thì khổ (tham, sân, si).
- Ai chạm được vào cái muốn của người khác thì chi phối được người đó. Mình thỏa mãn cái muốn của ai thì ép được người đó, nhưng ép quá thì họ bỏ đi.
- Người thành công chi phối được cảm xúc của mình, và hiểu cảm xúc của người khác. Người không làm chủ được cảm xúc thì bị người khác điều khiển.
5. Ví dụ (từ bản giảng)
- Cuộc sống, mặc quần áo. Mặc để người đối diện vui: bộ đồ là phương tiện, người kia là chủ thể. Mặc cho mình vui: mình là chủ thể, bộ đồ là phương tiện. Mặc vì thích hàng hiệu, thiếu nó là không yên: hàng hiệu là chủ thể, mình là phương tiện.
- Cuộc sống, tiền. Hai người cùng thích tiền, cùng làm việc chăm chỉ, nhìn bề ngoài giống nhau. Một người mất tiền thì coi như mất mặt (tiền làm chủ). Một người mất tiền thì coi như mất một phương tiện (mình làm chủ tiền).
- Gia đình. Bực ở cơ quan, về nhà quát con. Cảm xúc đang làm chủ; đứa con là người chịu hậu quả.
- Công việc. Bán hàng ít khi cáu với khách dù rất tức, vì cái muốn (bán được hàng) mạnh hơn cảm xúc. Về nhà cáu với người thân vì ở đó không có cái muốn nào mạnh hơn cảm xúc.
- Công việc. Người làm chủ cảm xúc biến cảm xúc thành phương tiện: cần động viên thì động viên, cần nghiêm thì nghiêm. Người bị cảm xúc làm chủ thì tức gì hiện ngay ra mặt.
7. Liên kết với khối khác và việc còn mở
Anh nói: các khối kiến thức kết nối với nhau theo 2 chiều, và tùy tình huống thật mà chạy theo chiều khác nhau (giống vòng luân hồi). Chưa ghi liên kết cụ thể vì chờ anh nêu:
- Khối này nối tới khối nào, theo chiều nào, khi nào? (chưa có)
Đã xác nhận: công thức (mục 2), 6 lớp (mục 3, lớp 5 là thước soi, không phải chủ thể thật), mục 6.
Chưa đọc: các bài khác có nhắc chủ thể/phương tiện (ngày 1 tiết 3, ngày 2 tiết 3, ngày 4 tiết 2, ngày 5 tiết 1, ngày 7 tiết 2). Chúng có thể bổ sung hoặc đính chính bài này.